Uz intenziviranje investicija u energetiku – od vjetroparka Gvozd do modernizacije elektroprenosne mreže – i planove za razvoj Luke Bar kao regionalnog logističkog čvorišta, 2026. se nameće kao godina u kojoj infrastruktura postaje ključni test razvojne politike države.
Prioritetna dionica auto-puta Bar–Boljare od Smokovca (Podgorica) do Mateševa (Kolašin) završena je u julu 2022. nakon sedam godina gradnje, koštajući skoro milijardu eura, uz kinesku kompaniju CRBC kao izvođača. Ta dionica duga 41 km puštena je u saobraćaj sa više od tri godine kašnjenja u odnosu na prvobitni rok. Druga dionica – od Mateševa do Andrijevice, dužine oko 23 km – počinje sa izgradnjom tek 2026. godine, poslije višegodišnjih odlaganja i više od deset godina od početka gradnje prve dionice. Ova dionica gotovo jednako zahtjevna kao prva (sadrži oko 4 km tunela i 7 km mostova), a njena gradnja je finansijski obezbijeđena kombinacijom kredita i bespovratnih sredstava. Evropska banka za obnovu i razvoj odobrila je kredit od 200 miliona eura (u dvije tranše), dok Evropska unija daje investicioni grant od oko 150–200 miliona eura (oko 40% vrijednosti).
Preostala sredstva do procijenjene ukupne cijene od 600 miliona obezbijediće država iz budžeta.
Tender za izbor izvođača druge dionice sproveo je EBRD po svojim pravilima. Prijavilo se 10 ponuđača iz više zemalja (među kojima više kineskih, turskih, azerbejdžanskih i dr.), što pokazuje veliko interesovanje. Ipak, nakon prve faze ocjene ponuda, u uži krug kvalifikovane su samo tri ponude – konzorcijum Cengiz (Turska) – Azvirt (Azerbejdžan), zatim China Communications Construction Company (CCCC), te konzorcijum PowerChina – Stecol. Njihove finansijske ponude otvorene su krajem 2025, a Monteput i EBRD sada vrše finalnu evaluaciju.
Očekuje se da će početkom 2026. biti izabran izvođač i potpisan ugovor, nakon čega gradnja može krenuti. Time će konačno početi realizacija druge dionice, koja će povezati sjeveroistok Crne Gore (Andrijevica, Berane, Rožaje, Plav i dr.) sa centralnim dijelom i Podgoricom.
Podsjetimo da je ova dionica dio panevropskih koridora E-65 i E-80, odnosno šireg Koridora XI (Bari–Bar–Beograd–Bukurešt), te je od ključnog značaja za povezivanje Crne Gore sa susjedima i EU.
U međuvremenu, planiraju se i ostale dionice auto-puta. Vlada je pokrenula izradu projektne dokumentacije za obilaznicu oko Podgorice (Smokovac–Tološi–Farmaci) dužine ~18 km, koja bi spojila autoput sa pravcem prema Baru i omogućila da trasa zaobiđe gradsko jezgro Podgorice. Takođe, u pripremi je dokumentacija za završnu dionicu od Andrijevice do Boljara (granica sa Srbijom), čime bi se kompletirao autoput do granice. Prema državnom planu, nakon završetka 100% državnog vlasništva nad Lukom Bar, cilj je privući velikog svjetskog operatera koji bi razvoj luke povezao sa izgradnjom kompletnog auto-puta do Beograda i Budimpešte. Time se naglašava međuzavisnost putne i lučke infrastrukture – snažan operater u Luci Bar bio bi motivisan da ulaganja usmjeri i u završetak autoputa ka sjeveru.
Drumski projekti širom zemlje
Pored autoputa, modernizacija ostalih saobraćajnica odvija se širom Crne Gore. Jedan od najvećih projekata je izgradnja bulevara Tivat–Jaz (Budva–Tivat), dužine 16 km. Radovi su počeli u januaru 2024. godine, a četvorotračna saobraćajnica sa 12 kružnih tokova i biciklističkim stazama trebalo je da bude gotova do januara 2026.
Međutim, rok će biti probijen zbog neplaniranih poteškoća (iznenadne podzemne instalacije, dodatni zahtjevi lokalnog stanovništva za priključke i sl.).
Festival „Biser Jadrana“ 2026. raspisao konkurs za najbolju kompoziciju u kategoriji pop, zabavne i mediteranske muzike
Objavljen prvi trejler za “Kuću zmaja 3”: Izdaje i velika bitka
Budvanske poklade održane po planu uprkos jakoj kiši
Izvođač radova (kineski konzorcijum Shandong sa podizvođačem Bemax) zatražio je produženje roka, ali je stav Vlade da bulevar mora biti završen do početka ljetnje turističke sezone 2026. Do novembra 2025. bilo je završeno oko 50% radova, a očekuje se 80% do kraja godine, uz asfaltiranje planirano neposredno pred otvaranje.
Finansiranje projekta od 54 miliona eura obezbijeđeno je EBRD kreditom, što pokazuje nastavak oslanjanja na međunarodne finansijske institucije za putnu infrastrukturu. Vlada je najavila i novi bulevar kroz Tivat (od aerodroma do Seljanova); 2025. potpisan je sporazum Opštine Tivat i Uprave za saobraćaj i raspisan tender za izradu projekta, kako bi se nakon završetka dionice Tivat–Jaz nastavilo sa rasterećenjem saobraćaja u Boki.
Rekonstrukcija puta Plužine–Šćepan Polje: U cilju bolje povezanosti sa Bosnom i Hercegovinom, pokrenuti su postupci za obnovu ove magistrale koja vodi ka novom mostu na rijeci Tari (granica sa BiH). Uprava za saobraćaj raspisala je tender za projektovanje rekonstrukcije 2,5 km najkritičnije dionice od budućeg mosta do postojećeg graničnog prelaza. Očekuje se da će i BiH uskoro raspisati tender za svoj dio puta Foča–Šćepan Polje.
Izgradnja novog mosta na Tari je dogovorena i finansirana iz EU fondova, pa se paralelno radi na pristupnim putevima – čime bi opasni uski put kroz kanjon Tare konačno bio modernizovan. Time će ova međunarodna ruta prestati biti “crna tačka” i postaće bezbjednija za saobraćaj. Radovi na crnogorskoj strani trebalo bi da počnu tokom 2026, što će znatno skratiti vrijeme putovanja ka BiH i unaprijediti regionalnu trgovinu.
Jadransko-jonski koridor: Iako gradnja autoceste duž obale još nije počela, teče priprema dokumentacije za pojedine dionice budućeg koridora. Brza saobraćajnica Lastva Grbaljska – Budva (Markovići) jedan je od planiranih segmenata, a njen značaj potvrđen je i u kontekstu vodovodne infrastrukture – prilikom gradnje puta planira se položiti novi vodovodni cjevovod i izgraditi rezervoari za naselja Gornjeg Grblja.
Ovo ilustruje integrisan pristup: koordinacijom saobraćajnih i komunalnih projekata postižu se uštede i trajnija rješenja. U narednom periodu očekuje se i nastavak izgradnje obilaznica oko turističkih centara (Budve, Kotora), kako bi se smanjile gužve na jadranskoj magistrali. Za ljeto 2026. prioritet je da sve trenutne saobraćajne investicije (poput bulevara Tivat–Jaz) budu završene kako bi turistička sezona protekla uz bolje puteve.
Željeznička infrastruktura: Modernizacija pruge Bar–Vrbnica
Nakon dugogodišnjeg zanemarivanja, 2025. i 2026. donose značajne investicije u željeznicu. Crnogorska pruga od Luke Bar do granice sa Srbijom (Vrbnica) dio je glavne Bar–Beograd pruge i TEN-T koridora (Orient/East-Med koridor), ali zbog dotrajalosti brzine su smanjene i na svega 70 km/h, pa čak 20–50 km/h na kritičnim dionicama sa klizištima.
Da bi se to popravilo, obezbijeđen je paket finansijske podrške EU i razvojnih banaka vrijedan preko 230 miliona € za rehabilitaciju južnog dijela pruge. Krajem 2025. Ministarstvo saobraćaja potpisalo je ugovore sa Evropskom investicionom bankom (EIB) i spremilo ugovor sa EBRD za projekat rekonstrukcije pruge Golubovci–Bar (posljednjih ~40 km pruge do mora).
Projekat finansiraju EIB kredit od 63 miliona eura, EBRD kredit od 50 miliona eura, WBIF grant EU od čak 112,62 miliona eura (što pokriva 50% troškova), uz učešće države oko 5 miliona. Tim sredstvima rekonstruisaće se 39,6 km otvorene pruge od stanice Golubovci do Bara, uključujući i 17 km staničnih kolosijeka i 6 km manevarskih kolosijeka, kao i rješavanje kritičnih tačaka (klizište Ratac, tunel Sozina).
Radovi će početi 2026. godine, nakon potpisivanja ugovora sa EBRD početkom 2026 i trajaće nekoliko godina fazno. Očekuje se da će ova sveobuhvatna obnova omogućiti povećanje brzine vozova, sigurnosti i kapaciteta, što će preusmjeriti dio tereta sa puteva na željeznicu i poboljšati održivost transporta.
Paralelno s tim, kroz Investicioni okvir za Zapadni Balkan odobren je i grant od 35,5 miliona eura (u dvije tranše) za modernizaciju ostalih dionica pruge Bar–Vrbnica. Ugovori o implementaciji potpisani su juna 2025. – sredstva su namijenjena za rehabilitaciju kolosijeka i mostova, kao i za modernizaciju željezničkih radionica za održavanje voznih sredstava.
Takođe, planira se i kredit EIB od dodatnih 40 miliona € za željeznicu, čime ukupna ulaganja u prvi talas modernizacije dostižu 80 miliona eura. Crna Gora učestvuje sa oko 4,5 miliona vlastitih sredstava. Prioritet je sanacija najkritičnijih objekata – neke dionice pruge već su projektno pripremljene (IPA projekat iz 2025. izradio je glavne projekte za ~37 km pruge i studije bezbjednosti za 11 tunela).
U 2026. fokus će biti na segmentu Golubovci–Bar, dok će se za sjeverni dio pruge (Podgorica–Bijelo Polje–Vrbnica) nastaviti projektovanje i obezbjeđivanje finansija u saradnji sa EU. Cilj je do 2030. kompletno obnoviti barsku prugu tako da ispunjava evropske standarde i bude pouzdana kičma transporta za Luku Bar i putnike prema Srbiji.
Važno je napomenuti da je modernizacija željeznice dio šireg regionalnog napora: Crna Gora, Srbija i EU zajednički rade na unapređenju pruge Beograd–Bar. U tom smislu, Crna Gora je strateški posvećena željezničkim projektima – od nabavke nove opreme (2023. su ugovoreni novi elektromotorni vozovi za lokalni saobraćaj) do uvođenja novih tehnologija (npr. 2025. implementiran video-nadzor i automatska detekcija na pružnim prelazima za veću bezbjednost). Pored infrastrukture, ulaže se i u ljudske resurse ŽICG i OŽV, kako bi se osigurala održivost ovih investicija. Sve ove aktivnosti treba da dovedu do povećanja broja putnika i tereta na željeznici – već 2025. zabilježeno je rekordnih preko 3 miliona putnika u željezničkom saobraćaju, što se djelimično pripisuje obnovi pruge Nikšić–Podgorica i novim lokalnim linijama. Nastavak pozitivnog trenda očekuje se nakon što se skrati vrijeme putovanja vozom od Bara do granice (danas preko 10 sati, planirano ispod 7 nakon obnove).
Energetski projekti: Zeleni izvori i modernizacija kapaciteta
U sektoru energetike, 2026. godina donosi završetak i početak nekoliko značajnih projekata koji će unaprijediti održivost elektroenergetskog sistema Crne Gore. Ključne investicije obuhvataju obnovljive izvore energije, ekološku modernizaciju postojećih elektrana, kao i jačanje elektroprenosne mreže radi bolje povezanosti sa regionom.
Vjetropark Gvozd: Na krnovskoj visoravni u opštini Nikšić privodi se kraju izgradnja vjetroelektrane Gvozd snage 55 MW. Krajem 2025. EPCG je instalirala prvu od osam vjetroturbina – generator snage 7 MW koji je ujedno i najveći te vrste u Evropi. Time je započeta finalna faza projekta, koji je podržan EBRD kreditom od 82 miliona eura.
Očekuje se da će svih 8 turbina biti pušteno u rad tokom 2026, a odmah zatim EPCG planira proširenje parka na 75 MW dodavanjem još tri turbine (Gvozd II). Za tu drugu fazu već je obezbijeđen novi EBRD kredit od 26 miliona eura. Kompletan kapacitet od 75 MW planiran je da bude na mreži do kraja 2026. godine.
Vjetropark Gvozd predstavlja prvu veliku proizvodnu investiciju EPCG nakon više od 40 godina i doprinijeće povećanju udjela obnovljive energije. Očekuje se godišnja proizvodnja oko 200 GWh (dovoljno za ~20 miliona eura prihoda). Gvozd će, zajedno sa postojećim vetroparkovima Krnovo i Možura, značajno osnažiti zelenu energetsku tranziciju Crne Gore.
Ekološka rekonstrukcija TE Pljevlja: Termoelektrana Pljevlja – jedini veliki termo-energetski izvor u državi – prolazi kroz temeljnu ekološku sanaciju kako bi ispunila EU standarde o emisijama i produžila radni vijek. Radovi su počeli 2021. i teku planiranom dinamikom; do avgusta 2022. bilo je završeno ~30% građevinskih radova.
Završetak ekološke rekonstrukcije vrijedne ~60 miliona eura bio je planiran do oktobra 2024. godine, kada su svi novi sistemi trebalo da budu pušteni u probni rad. To se, međutim nije desilo a termoelektrana je 1. decembra puštena u rad, bez segmenta ekološke rekonstrukcije, za koju je novi rok mart 2026.
U okviru ovog projekta, kinesko-crnogorski konzorcijum (DEC International, Bemax, BB Solar, Permonte) ugrađuje postrojenja za odsumporavanje dimnih gasova, denitrifikaciju (DeNOx), modernizaciju elektrofiltara, postrojenje za tretman otpadnih voda, novi rashladni toranj, prigušivače buke i dr. Po završetku, emisije SO₂ biće smanjene sa ~6000 mg/m³ na ispod 130 mg/m³, a azotnih oksida sa ~300 na <150 mg/m³, što je u skladu sa EU direktivama. Time će TE Pljevlja postati potpuno ekološki prihvatljivo postrojenje (osim CO₂, čije će se emisije rješavati kroz ETS sistem trgovine) i moći će nastaviti rad i nakon 2025. bez kršenja propisa.
Ovaj projekat je strateški važan jer osigurava energetsku stabilnost (TE Pljevlja pokriva oko 1/3 godišnje proizvodnje struje) uz poštovanje ekoloških standarda. EPCG je krajem 2025. saopštila da se “Pljevaljska termoelektrana krajem 2025. očekuje kao ekološki potpuno prihvatljivo postrojenje”, čime će Crna Gora izbjeći EU sankcije zbog prekoračenja sati rada na ugljen bez filtera.
Solarni projekti: Iako u 2026. neće biti završen nijedan veliki solarni park, pripreme su u toku za više solarnih elektrana. Projekat SE Briska Gora (Ulcinj) nominalne snage preko 200 MW, koji je još 2018. bio tenderisan, ponovo se aktivira – 2024. je konačno poništen stari tender zbog pravnih sporova i najavljeno je raspisivanje novog poziva za investitore.
Briska Gora je najveći planirani solarni park u Crnoj Gori i jedan od većih u Evropi, sa investicijom procijenjenom na ~200 miliona eura. Vlada je svjesna kontroverzi (lokacija je biodiverzitetski osjetljiva, pa poručuje da će novi tender voditi računa i o ekološkim standardima. Očekuje se da će se tokom 2026. naći partner i otpočeti realizacija, čime bi Crna Gora značajno podigla proizvodnju iz solarne energije do kraja decenije. Takođe, EPCG nastavlja program “Solari 5000+” – ugradnje krovnih solarnih sistema za domaćinstva i preduzeća, subvencionisanih od države. Do kraja 2025. instalirano je preko 10 MW kroz ovaj program, a tokom 2026. predviđa se još najmanje toliko novih mikro elektrana, što građanima smanjuje račune a elektro-mreži dodaje distribuiranu proizvodnju.
Hidroenergetski projekti: U 2026. godini se očekuju ključne odluke za buduće hidroelektrane. Projekat HE Komarnica (snage ~172 MW) nalazi se pred odlukom – EPCG planira da uključi međunarodnog partnera kako bi do 2028. investirala preko 72 miliona eura u početak gradnje.
Studije izvodljivosti su gotove, ali projekat je kontroverzan ekološki. Vlada najavljuje da će do kraja 2025. donijeti odluku o gradnji novih velikih hidroelektrana. Komarnica je u planovima da bude završena do 2032., a HE Kruševo (na Limu) do 2033. godine, čime bi se moglo nadomjestiti postepeno povlačenje termoelektrane iz upotrebe. Ipak, tokom 2026. neće krenuti konkretni građevinski radovi, već će se raditi na pribavljanju dozvola, partnera i finansija. U međuvremenu, u toku su manji hidro projekti – revitalizacije postojeće infrastrukture (HE Perućica i Piva) i završetak nekih malih HE koje su bile započete ranije uz riječne tokove, uz pojačan nadzor usljed ranijih problema sa MHE.
Elektroprenosna mreža: Crnogorski elektroprenosni sistem (CGES) ulazi u završnu fazu projekta 400 kV dalekovoda od primorja do sjevera. Trasom Lastva–Čevo–Pljevlja uspostavlja se snažna sjever-jug veza koja će integrisati podmorski kabl ka Italiji sa mrežom u regionu. Do kraja 2025. izgrađen je dio od Lastve do Čeva (2×400 kV prema Trebinju i Podgorici), a u 2026. treba da bude spojen i posljednji segment Čevo–Pljevlja. Ovo je jedan od najvažnijih energetskih projekata u Crnoj Gori, jer će omogućiti stabilniji prenos struje iz novih izvora na sjeveru (vjetroparkovi, buduće HE) prema jugu i izvozu.
Takođe, stvoriće preduslove za novu interkonekciju sa Srbijom (planira se dalekovod Pljevlja–Bajina Bašta) i povećati pouzdanost napajanja na sjeveru zemlje. Očekuje se da će do sredine 2026. ovaj 400 kV dalekovod biti pušten pod napon, čime CGES zaokružuje tzv. Transbalkanski elektroenergetski koridor kroz Crnu Goru.
Ukupno gledano, 2026. bi trebalo da označi prekretnicu ka zelenijoj i sigurnijoj energetici Crne Gore. Uz vjetropark Gvozd, saniranu termoelektranu i modernizovanu mrežu, zemlja će povećati energetsku nezavisnost i ispunjavati strože ekološke zahtjeve. Ipak, izazovi ostaju – prije svega pronalazak balansne energije za vjetro i solar kapacitete (razmatra se izgradnja reverzibilne HE Kruševo ili velika baterija za skladištenje), kao i ekonomska održivost ulaganja u nove izvore bez ugrožavanja cijena za potrošače. Vlada planira da kroz javne pozive za koncesije tokom 2026. privuče privatne investitore u sektor obnovljivih izvora i gasne infrastrukture. Konkretno, najavljeno je raspisivanje tendera za istraživanje nafte i gasa u podmorju do kraja 2024, što znači da bi 2026. mogao biti bušen novi istražni offshore bunar, nakon što prvi nije dao komercijalno otkriće. Takođe, planira se davanje koncesija za korišćenje rijeka za srednje hidroelektrane, uz striktne uslove zaštite životne sredine.
Vazdušni saobraćaj: Aerodromi na prekretnici
Aerodromi Crne Gore (Podgorica i Tivat) već nekoliko godina čekaju rasplet po pitanju koncesije. Još 2019. godine Vlada (premijer Duško Marković) usvojila je odluku o davanju aerodroma u koncesiju i raspisala međunarodni tender. Na pretkvalifikaciji je tada prošlo četiri renomiranih ponuđača: konzorcijum Groupe ADP/TAV, indijski GMR Airports, južnokorejski Incheon International Airport Corp. i luksemburško-američki Corporación América Airports (CAAP).
Plan je bio da koncesionar uplati 100 miliona eura jednokratne naknade i uloži najmanje 200 miliona € u modernizaciju aerodroma. Međutim, proces je zaustavljen zbog promjene vlasti 2020. i pandemije COVID-19, pa je gotovo četiri godine bio na pauzi. Krajem 2024. nova Vlada obnavlja postupak – u proljeće 2025. formalno je nastavljen tender, ali su se u međuvremenu okolnosti promijenile. Sindikati i dio javnosti oštro su se usprotivili koncesiji, zahtijevajući referendum i ističući da Aerodromi CG i sada posluju profitabilno (dobit ~10–11 miliona € godišnje) te da mogu sami finansirati razvoj.
U nastavljenom tenderu ostala su samo dva ponuđača – Incheon (J. Koreja) i CAAP (Luksemburg/SAD), jer su se ostali povukli. Tenderska komisija je 9. jula 2025. objavila rang-listu gdje je Incheon ocijenjen sa 96,2 poena, a CAAP sa 65,1- Proglašenje južnokorejske ponude najpovoljnijom izazvalo je žalbe oba učesnika – i pobjednik i poraženi uložili su prigovore i tražili uvid u dokumentaciju, izražavajući sumnje u ispravnost postupka.
U isto vrijeme, došlo je i do potresa unutar same Tenderske komisije: nekoliko članova podnijelo je ostavke nakon što je Vlada amandmanima promijenila raspodjelu koncesione naknade u korist države (smanjujući udio lokalnim opštinama Tivat i Zeta sa 70% na 20%).
Ova dešavanja dodatno su pojačala skepticizam javnosti – postavilo se pitanje da li je koncesija uopšte isplativa i potrebna ako aerodromi i bez toga dobro zarađuju. Neke analize pokazuju da bi Aerodromi CG u narednih 30 godina samostalnog rada mogli ostvariti profit od ~400 miliona eura, što je više od ukupnog iznosa koncesije (naknada + investicije ~300 miliona).
Trenutno, rasplet je neizvjestan. Postupak izbora koncesionara nije dovršen do kraja 2025. – nakon žalbi, čeka se odluka Komisije za koncesije i potencijalno uključenje Vlade. Mediji su izvijestili da je čak došlo do preokreta: rang-lista ponudjača vraćena je na doradu zbog proceduralnih propusta.
Tako se Crna Gora našla u paradoksalnoj situaciji da ni nakon šest godina od početka inicijative nema konačnu odluku. U međuvremenu, država ulaguje vlastita sredstva u manje projekte na aerodromima (npr. proširenje platforme u Podgorici, unapređenje bezbjednosne opreme) kako bi održala nivo usluge. Ipak, veliki investicioni zamah – poput nove terminalne zgrade u Tivtu ili produženja piste – vjerovatno će sačekati rješenje koncesije. Vlada najavljuje da će u prvoj polovini 2026. donijeti konačnu odluku: ili izbor koncesionara (ako se pravne prepreke otklone), ili odustajanje od modela koncesije i traženje alternativnog finansiranja razvoja aerodroma. Ovaj slučaj otvorio je širu debatu u društvu o tome treba li stratešku infrastrukturu dati pod koncesiju. Zagovornici koncesije ističu da bi renomirani operater doveo know-how i putnike, dok protivnici (sindikati, opozicija) navode primjere iz regiona gdje su države same razvile aerodrome uz pomoć EU fondova (npr. Dubrovnik).
Kako god bude, 2026. će biti ključna godina za budućnost crnogorskih aerodroma – ili kroz partnerstvo sa strancima ili kroz državnu modernizaciju, kapaciteti moraju rasti jer Crna Gora bilježi dvocifren porast broja putnika (2023. je kroz aerodrome prošlo rekordnih 2,2 miliona putnika).
Vodovodna i kanalizaciona infrastruktura: EU standardi i sporni projekti
Intenzivni infrastrukturni radovi očekuju se i u oblasti vodovoda i kanalizacije, jer Crna Gora mora ispuniti evropske standarde u zaštiti voda. Poseban fokus u 2026. biće na projektima za prečišćavanje otpadnih voda (POV) i poboljšanje vodosnabdijevanja u primorskim i centralnim opštinama.
Najviše pažnje privuklo je Postrojenje za prečišćavanje otpadnih voda u Botunu (Podgorica) – najveći ekološki projekat u istoriji Glavnog grada, vrijedan preko 50 miliona € i sufinansiran značajnim EU grantom. Nakon dugotrajnog planiranja i brojnih peripetija, krajem decembra 2025. otpočeli su radovi na terenu – ali uz dramatične scene. Predstavnici Podgorice i izvođača (turski Kuzu Group) stigli su u zoru 30. decembra sa mašinama pod policijskom pratnjom, jer su mještani Botuna mjesecima kampovali na lokaciji u znak protesta.
Došlo je do sukoba – oko 50 mještana Zete je privedeno, uključujući i predsjednika Opštine Zeta Mihaila Asanovića, koji je podržavao protest. Intervenisala je specijalna policija zbog blokada puteva, što je izazvalo i političku krizu – lider DNP-a Milan Knežević (čija partija je dio vladajuće većine) stao je uz mještane i najavio izlazak svoje stranke iz Vlade zbog “policijske brutalnosti”.
Srećom, incident se završio bez težih posljedica; privedeni građani ubrzo su pušteni, a mašine su počele pripremne radove uz policijsko obezbjeđenje.
Ovaj događaj je uzdrmao vlasti – pokazao je koliko su komunalni projekti postali politički osjetljivi. Ipak, i Vlada i Glavni grad ostali su pri stavu da se projekat mora realizovati: podsjetili su da je zaštita zdravlja građana zakonska obaveza, te da bi odustajanje značilo gubitak najvećeg eko-granta EU dodijeljenog Crnoj Gori i nastavak svakodnevnog izlivanja fekalija ~150 hiljada ljudi u Moraču, Skadarsko jezero i Jadran.
U saopštenju podgoričkog Vodovoda istaknuto je da EU ne bi uložila desetine miliona u projekat koji truje ljude, već isključivo u one koji štite zdravlje – naglašavajući da je POV Botun “lijek, a ne rizik” za lokalnu zajednicu. Radovi će se odvijati fazno; prvo se gradi zaštitni zeleni pojas oko postrojenja (sadnja drveća, zaštitne barijere) da bi se ublažio uticaj na selo.
Planirano je da nova savremena fabrika za tretman otpadnih voda Podgorice bude puštena u probni rad do kraja 2026., čime će se konačno prestati sa direktnim izlivanjem kanalizacije u vode. Time Podgorica rješava višedecenijski problem kanalizacionog otpada, a kapacitet postrojenja (za 220 hiljada EK – ekvivalent stanovnika) biće dovoljan i za narednih 30-ak godina rasta grada.
U skladu s evropskim standardima, narednih deset godina širom Crne Gore gradiće se oko 30 sličnih postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda. Već su u toku projekti u više opština: Nikšić započinje gradnju svog PPOV uz podršku KfW banke, Cetinje privodi kraju dugo odlagano postrojenje uz pomoć EU fondova, a na primorju su povučena EU sredstva za PPOV u Herceg Novom i Ulcinju. Međutim, i drugi projekti nailaze na otpore – npr. lokacija PPOV za Budvu svojevremeno je izazvala spor, ali je postrojenje u naselju Vještica ipak izgrađeno (uprkos aferama). U Kotoru se planira dogradnja i proširenje postojećeg sistema za tretman otpadnih voda, jer stari kapaciteti ne mogu pratiti porast turističke posjete. Podaci govore da je Crna Gora trenutno ispunila tek trećinu obaveza u oblasti tretmana otpadnih voda, tako da će period do 2035. biti period intenzivne izgradnje kanalizacione infrastrukture. Evropska unija finansira značajan dio ovih ulaganja kroz IPA i WBIF mehanizme, uz uslov da lokalne zajednice obezbijede održivost (stručne kadrove i budžete za pogon postrojenja).
Što se tiče vodosnabdijevanja, i tu su u toku važni projekti. Regionalni vodovod Crnogorsko primorje (koji snabdijeva vodom većinu primorskih opština) u saradnji sa lokalnim vodovodima radi na povećanju kapaciteta i pouzdanosti sistema do ljeta 2026. – očekuje se značajno povećanje dotoka vode za Bokokotorski zaliv zahvaljujući novim investicijama. Konkretno, prioritet je rekonstrukcija podmorskog cjevovoda Prčanj–Dobrota u Kotoru, što će omogućiti bolju raspodjelu vode iz regionalnog sistema ka toj opštini.
Planira se i poboljšanje mreže na poluostrvu Luštica i području Radanovića (Opština Kotor/Tivat) – kroz rekonstrukciju rezervoara “Stara Forteca” i prekidne komore “Radanovići”. Već tokom 2025. regionalni vodovod je intervenisao da obezbijedi dodatne količine vode za Kotor u špicu sezone, što je uspješno ostvareno
Za 2026. cilj je da nijedna primorska opština ne trpi restrikcije vode tokom ljeta, uprkos rastu broja turista. Osim toga, pokreću se i lokalni projekti: npr. u Bijelom Polju se gradi novi izvorišni kapacitet i zamjenjuje dotrajali cjevovod, Pljevlja završavaju fabriku vode “Breznica”, Herceg Novi rekonstruira mrežu u Zelenici i na rivijeri uz EIB kredit, itd. Kroz nacionalni Plan razvoja vodovodne infrastrukture 2023–2028, predviđeno je ulaganje od oko 150 miliona € u vodovodne sisteme, uz kombinaciju državnih sredstava i privatnih investicija (koncesije za korišćenje izvorišta). Cilj je smanjenje gubitaka vode (koji sada u prosjeku prelaze 50%) i obezbjeđenje pouzdane 24h isporuke vode svim građanima.
Jedan zanimljiv projekat je “smart metering” – u 2026. nekoliko vodovodnih preduzeća (Podgorica, Budva, Tivat) uvode pilot-projekte pametnih vodomjera i daljinskog očitanja potrošnje, što će pomoći da se brže detektuju kvarovi i curenja. Takođe, digitalizacija mreže napreduje: do kraja 2026. sve opštine treba da imaju digitalne katastre vodovodne i kanalizacione mreže, što je preduslov za bolje planiranje održavanja. Ove “nevidljive” reforme često su uslovljene EU podrškom – npr. EBRD je u Podgorici dao zajam za vodovod uz zahtjev da se smanje komercijalni gubici i uvede GIS sistem.
Luka Bar: Planovi za razvoj i integraciju sa kopnenom infrastrukturom
Luka Bar, najvažnija morska luka Crne Gore, ulazi u 2026. sa ambicioznim planovima i značajnim investicijama koje bi trebalo da je pozicioniraju kao regionalni logistički centar. Država je jasno istakla strateški cilj: vratiti Luku Bar u punom (100%) državnom vlasništvu, a zatim pronaći svjetskog lučkog operatera koji bi uložio u njen razvoj i pretvorio je u moderni hub.
Tadašnji premijer Dritan Abazović je 2022. naveo da je turski investitor Global Ports Holding (koji drži koncesiju na kontejnerski terminal kroz kompaniju Port of Adria) izrazio spremnost da se povuče. Tokom 2023. i 2024. država je već povećala svoj udio u AD Luka Bar na preko 54%, osiguravši pravo veto na ključne odluke, što je prvi korak ka eventualnom spajanju sa Port of Adria.
Imenovana je radna grupa i angažovani su njemački konsultanti (Hamburg Port Consulting) koji su izradili “due diligence” studiju spajanja dva operatera. Prema nezvaničnim saznanjima, studija je pokazala da Port of Adria posluje s gubitkom, što komplikuje integraciju.
Ipak, Vlada ostaje pri namjeri da ujedini luške kapacitete, smatrajući da jedinstvena kompanija može lakše privući strateškog partnera. Taj partner bi, prema viziji, uložio u proširenje kontejnerskih terminala (npr. izgradnju mega-huba za kontejnere), i time bi “motivaciono djelovao” da se završi autoput do Beograda i modernizuje pruga do srednje Evrope. Jer, kako je istakao Abazović, Luka Bar sama po sebi nije interesantna velikom operateru ako nema kvalitetne drumske i željezničke veze ka tržištu većem od 600 hiljada ljudi. Zato se lučki razvoj posmatra u širem kontekstu – kao okidač za bolje povezivanje sa Srbijom, Kosovom, BiH i dalje ka Mađarskoj.
Investicije i zeleni razvoj luke
Trenutni menadžment Luke Bar najavljuje značajne kapitalne projekte u narednih nekoliko godina, uz naglasak na održivost i bezbjednost poslovanja. Ilija Pješčić, izvršni direktor AD Luka Bar, istakao je da kompanija ide ka “carbon free” poslovanju: planirana je izgradnja solarne elektrane na lučkom području za potrebe napajanja, što će smanjiti troškove struje i ekološki otisak.
Takođe, radi se na daljem razvoju Slobodne zone luke – cilj je privući nove investitore koji bi u zoni vršili preradu, sklapanje ili pakovanje robe (već posluju firme poput Hemosana, Cemexa, Nimonta. Ključni projekat koji se najavljuje je izgradnja novog terminala za pretovar tečnih tereta (npr. tečnih goriva ili kemikalija) – greenfield investicija vrijedna ~13 miliona € koja bi bila prvi takav terminal u istoriji luke.
Ovim bi Luka Bar diversifikovala usluge (trenutno dominantno rukuje kontejnerima, rasutim teretom – boksit, ugalj, žitarice – i generalnim teretom). Izgradnja tečnog terminala planira se u partnerstvu sa privatnim ulagačem i mogla bi započeti već tokom 2026. ako se ispune regulatorni uslovi.
Na poboljšanju ekoloških performansi luka je već dosta uradila: zahvaljujući rastu pretovara (sa 300 hiljada tona koncentrata bakra 2021. na preko 820 hiljada tona 2022, ostvareni prihodi su uloženi u smanjenje zagađenja – kupljene su nove mašine čistilice, zasađen zeleni pojas između lučkog terminala i grada, modernizovana oprema za pretovar.
Danas se roba poput ruda transportuje u zatvorenim kontejnerima umjesto otvorenim vagonima, pa je problem prašine gotovo eliminisan. Uveden je i sistem monitoringa kvaliteta vazduha kvartalnim mjerenjima, koji pokazuje da su čestične materije sada u dozvoljenim granicama u okolini luke. Ove mjere su dovele do toga da su pritužbe građana naselja oko luke prestale, a Luka Bar se svrstava među “najbezbjednije luke u regionu” po riječima direktora (što se tiče zaštite na radu i ekologije). To je važno i za imidž, jer sve više globalnih špeditera preferira “zelene luke”.
Finansijski rezultati i integracija saobraćajnica
Poslovno, Luka Bar bilježi rast – u prvih 9 mjeseci 2025. imala je prihod ~11,5 miliona eura i dobit ~1,3 miliona eura, te zapošljava oko 500 radnika direktno (još ~300 radi u Port of Adria, plus indirektno 1000+ u firmama povezanim s lukom).
Oko 3.000 ljudi u Crnoj Gori egzistenciju ostvaruje zahvaljujući luci i vezanim djelatnostima (željeznica, špedicija, transport). To je temelj ekonomije Bara i od vitalnog je značaja za državu. Vlada je svjesna te važnosti, pa je stoga i pokrenula proces da se luka ne otuđi već da ostane pod državnom kontrolom dok se ne nađe pravi strateški partner. Jedan od uslova za dalji razvoj luke svakako je poboljšanje pristupne infrastrukture. U tom pogledu, 2026. će donijeti napredak: bolja željeznica (zahvaljujući rekonstrukciji pruge Bar–Podgorica) i gradnja autoputa ka sjeveru (dionica Mateševo–Andrijevica) i te kako će koristiti luci. Luka Bar ima tu prednost što već ima solidnu bazu – duboki gaz, izgrađene gatove i povezanost saobraćajnicama – za razliku od nekih susjednih zemalja koje tek planiraju gradnju novih luka (Albanija npr. planira uložiti milijardu eura u novu luku kod Drača).
Crna Gora zato može relativno brzo modernizovati svoju luku kroz ciljane investicije.
U 2026. očekuje se i konačno rješenje vlasničkih odnosa u luci: ili otkup preostalih akcija od manjinskih akcionara (među kojima je i turski Global Ports sa ~18% u Port of Adria), ili neka vrsta dil-a sa privatnim sektorom. Kako god, cilj je da Luka Bar ponovo bude jedinstveno preduzeće koje država može ponuditi globalnom operateru pod svojim uslovima.
Premijer i resorni ministri su već obavili razgovore s potencijalno zainteresovanim lukama – pominju se Luka Kopar (Slovenija) i DP World (Dubai) u kuloarima, iako ništa zvanično. Strateški partner trebao bi donijeti kapital za izgradnju novog kontejnerskog terminala i logističkog centra, čime bi se konačno valorizovala pozicija luke kao najjužnije EU deep-sea luke na Jadranu. Abazović je u Skupštini slikovito rekao da onaj ko dođe kao veliki operater neće doći zbog malog crnogorskog tržišta, već zbog regionalnog značaja i potencijala da autoputem poveže Luku Bar sa Beogradom i Budimpeštom.
U tom svjetlu, čitav plan razvoja luke sinergijski je povezan sa izgradnjom autoputa Bar–Boljare i modernizacijom željeznice – što su upravo infrastrukturni projekti koji su u 2026. u punom zamahu.
